languages

Nasz Patron





Osiągnięcia prof. Jerzego Stelmacha w zakresie popularyzacji nauki



Profesor Jerzy Stelmach był polskim prekursorem inicjatywy popularyzacji fizyki i nauk przyrodniczych za pomocą tzw. centrów nauki. Jego idea została przedstawiona w 2000 roku władzom Uniwersytetu Szczecińskiego, a także lokalnym władzom samorządowym miasta Szczecina i Województwa Zachodniopomorskiego. Niestety nie udało się na tym etapie pozyskać środków na realizację przedsięwzięcia w planowanej skali tak, jak później uczyniono to w Warszawie (Centrum Nauki Kopernik) oraz w Gdańsku (Centrum Nauki Hewelianum).

Raz zrodzona idea utworzenia centrum nauki w Szczecinie nie dawała spokoju Profesorowi, który postanowił działać na mniejszą, ale jak najbardziej skuteczną skalę, doprowadzając w listopadzie 2002 roku do powstania interaktywnej wystawy doświadczeń z fizyki "EUREKA". Wystawa szybko stała się wizytówką nauk ścisłych w mieście, województwie, a potem w całym kraju i zdobyła popularność wśród dorosłych i młodzieży, nauczycieli, biznesmenów i polityków. Przez dziewięć lat istnienia wystawę odwiedziło ponad 200.000 osób w tym wiele grup zorganizowanych szkolnych i kolonijnych a także odbywały się tutaj np. urodziny itp. wydarzenia. Wystawa była prezentowana na wielu imprezach wyjazdowych w Polsce i za granicą (np. w Rostocku w Niemczech). Wystawa ma i miała czasowo swoje filie w takich miejscowościach jak Gorzów Wielkopolski, Międzyzdroje, Kołobrzeg, Bydgoszcz, Gdańsk, Olsztyn, Grodzisk Wielkopolski, Czarnków. W maju 2009 roku została otworzona stała filia "EUREKI" poświęcona astronomii wraz z cyfrowym planetarium, którą średnio odwiedza ok. 1000 osób miesięcznie.

Profesor Stelmach był także pomysłodawcą realizacji projektu budowy dziesięciu doświadczeń wszech czasów. Cztery doświadczenia z projektu zostały już zrealizowane (wahadło Foucault, doświadczenie Cavendisha, doświadczenie Younga, doświadczenie Eratostenesa) przy współpracy "EUREKI" z lokalnym samorządem.

W styczniu 2011 roku profesor Jerzy Stelmach i Jego zespół przygotował pierwszą w Polsce interaktywną wystawę dotyczącą generacji energii z jądra atomowego „Atomowa Eureka – E = mc²” przy poparciu Ministerstwa Gospodarki Rządu RP. Otwarcie wystawy odbiło się szerokim echem w lokalnych i ogólnopolskich mediach. Wystawa okazała się kolejnym trafnym przedsięwzięciem kierowanym przez prof. Stelmacha, a prostota interaktywnego modelu jądra atomowego symulowanego magnesami i krążkami stalowymi zadziwia także wielu profesjonalistów.

Lista działań prof. Jerzego Stelmach w zakresie popularyzacji fizyki jest imponująca. Materiały dotyczące tego tematu zajęłyby niejeden artykuł, książkę, płytę DVD, czy też inny nośnik informacji. Pozwolę sobie jednak wymienić je w największym skrócie. Profesor Stelmach zorganizował kilkaset otwartych pokazów publicznych z fizyki nie tylko w Szczecinie i okolicach, ale także w kilkunastu innych miastach Polski (Warszawa, Poznań, Zielona Góra, Toruń, Bielsko-Biała, Zakopane itd.). Zorganizował kilka publicznych happeningów popularno-naukowych m. in. w Szczecinie, Gorzowie i Kołobrzegu, a także w miastach niemieckich (trzykrotnie w Rostocku w ramach imprezy ,,Science and Sail’’ – 2005 r., 2006 r. 2007 r. oraz jednokrotnie w Prenzlau 2008 r. i w Pasewalku 2009 r.), a także dwukrotnie na promie do Szwecji (2008 r., 2009 r.). Organizował kilkukrotnie pokazy (z półkulami magdeburskimi, ciekłym azotem i beczką Pascala) w czasie ,,Nocy Naukowców”, „Dni Morza” oraz Zachodniopomorskich Festiwali Nauki w Szczecinie oraz w trakcie „Pikników Naukowych” w Warszawie.

Profesor Stelmach przewodniczył społecznej Radzie Konsultacyjnej składającej się z kadry naukowej szczecińskich uczelni, której celem było opracowanie merytorycznej koncepcji mającego w Szczecinie powstać interaktywnego „Muzeum fal”. Brał także aktywny udział w pracach nad utworzeniem Muzeum Techniki i Komunikacji. Opracował też koncepcję merytoryczną planowanego tematycznego Centrum Nauki w Tychach poświęconego Ziemi. Profesor Stelmach przedstawił także swoją własną koncepcję merytoryczną Centrum Nauki Hewelianum w Gdańsku, która uplasowała się na trzecim (nagrodzonym) miejscu w rozpisanym przez dyrekcję Centrum konkursie.

Wiedza i osobowość medialna prof. Stelmacha pozwoliła mu także na niesłychanie aktywny kontakt z mediami. Jego udział w programach radiowych i telewizyjnych (lokalnych i ogólnopolskich) popularyzujących fizykę, astronomię i kosmologię to co najmniej kilkanaście wystąpień rocznie. Wywiady dla prasy mogą być na przestrzeni lat 2000-2011 liczone w setki.

Profesor Stelmach był z wykształcenia fizykiem teoretykiem i kosmologiem - pasja w popularyzacji fizyki zaprowadziła go jednak do jak najbardziej praktycznych zadań eksperymentalnych, doświadczeń pokazowych i interaktywnych.

Jego spuścizna pozostanie na długo w pamięci środowiska nauki, edukacji oraz szerokiego społeczeństwa w Szczecinie, Polsce i na świecie.

M.P.Dąbrowski

X-lecie Eureki

W dniu 9 listopada 2012 roku odbyła się specjalna sesja poświęcona twórczości naukowej oraz działalności popularyzatorskiej prof. Jerzego Stelmacha. Sesja była połączona z obchodami X-lecia utworzonej przez Niego wystawy interaktywnej "Eureka"

W trakcie sesji wygłoszone zostały następujące referaty:

Drzewko pamięci na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie poświęcone prof. J. Stelmachowi - 02.11.2014

Materiał filmowy nagrany z okazji posadzenia DRZEWKA PAMIĘCI 2014 m.in. dla naszego patrona prof. Jerzego Stelmacha (obelisk i drzewko znajdują się w alejce przy Wiatraku holenderskim na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie, ok. 200 m od wejścia od ul. Mieszka I przy salonie samochodowym firmy "Lexus"). Pierwsza część filmu dotyczy prof. Marka Jasińskiego - materiał o prof. J. Stelmachu zaczyna się w 7 minucie 10 sekundzie filmu i trwa do końca. Wypowiadają się: prof. Mariusz P. Dąbrowski (Fundacja Eureka), dyr. Robert Firmhofer (CNK), prof. Jacek Soroka (ZUT), prof. Jan Lubiński (PUM), dr Tadeusz Molenda (US)